Ruim een jaar geleden schreef ik een blog over de voor- en nadelen van thuiswerken en stelde ik mezelf de vraag: hoe lang ga ik hier nog mee door? Ik geniet intens van de vrijheid van het zelfstandig ondernemerschap. Maar iedere zzp’er zal dit herkennen: die vrijheid komt niet aangewaaid. Je betaalt altijd een prijs. Ook zeker een financiele. Als ik weer eens “nee” zeg tegen een opdracht, omdat het niet aansluit bij mijn milieuvriendelijke idealen en overtuigingen. Als ik zelf dingen als pensioen en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen moeten regelen. Als ik ziek ben of een keer vakantie neem en er dus niet doorgewerkt kan worden. Vrijheid kost geld. Maar het is wel vrijheid. En dat is intens veel waard wat mij betreft. De balans hierin is echter niet een statisch gegeven. Zo worstel ik bijvoorbeeld al heel lang met een onderdeel van mijn werk waarin ik mij niet vrij voel: de hoeveelheid schermtijd. In dit artikel ga ik op onderzoek uit: welke schermvrije en schermarme beroepen zijn er? En is dat de oplossing? Of kun je ook schermvrijheid vinden in je huidige werk?

“De massa recreatie die de menselijke persoonlijkheid belaagd”

Ik ben momenteel in de ban van De eeuw van mijn vader, van Geert Mak, De eeuw van mijn vader. Een prachtig boek over de Nederlandse geschiedenis vanaf ongeveer 1900, verteld vanuit het familieleven van de Makken. De Tweede Wereld Oorlog, Nederlands-Indie en de naoorlogse wederopbouw komen volop aan bod. Een meesterwerk. Ik ben aanbeland in de jaren na de oorlog en de staatssecretaris van onderwijs, kunsten en wetenschappen, dhr. Kals, zei bij de allereerste uitzending op de Nederlandse televisie, in 1951: “Na de massa-arbeid, is het de massa-recreatie die de menselijke persoonlijkheid belaagd. Die elke eigen inspanning op geestelijk en cultureel gebied dreigt te doen plaatsmaken voor passiviteit en grauwe vervlakking.” Kijkverslaving werd toen dus al gezien als een mogelijk groot probleem. Fast forward bijna 75 jaar later en schermverslaving, gameverslaving en social media verslaving zijn aan de orde van de dag. En het meest zorgelijke: ook onder jongeren. Met alle gevolgen van dien. Ik mocht er recent een artikel over schrijven voor de krant.

Scherm en social media: friend or foe?

Hoewel ik mijn kinderen schermarm opvoed – waardoor ze alleen twee avonden per week bewust filmpjes kijken en de rest van de week schermvrij zijn – is mijn eigen schermtijd, op werkdagen, een stuk hoger. Mijn werk achter de laptop, het daadwerkelijke schrijven, zie ik daarbij niet echt als het probleem. Het alternatief is met de hand schrijven. Man, wat zou dat lang duren! En ik ben ontzettend dankbaar voor mijn werk-in-print voor de krant en met de publicatie van De groene mama bij uitgeverij Becht. Maar ik hou ook van de toegankelijkheid van digitale media. Dankzij mijn blog kan ik een groot lezerspubliek iedere week bereiken en zo inspireren en helpen om laagdrempelige groene keuzes te maken op het gebied van opvoeding, voeding, huishouden, reizen en cosmetica. Ook ervaar ik Instagram als een fijne plek waar ik veel inspiratie opdoe voor gezond en gelukkig leven, verbinding vind met andere (groene) moeders en mijn eigen tips en artikelen kan delen. Ik ben blij dat het allemaal bestaat. En toch verlang ik ook naar minder. Naar minder online zijn. Naar minder digitaal delen en ontvangen. En vooral, naar minder schermgebonden zijn.

Schermvrijheid in beroepen

Bestaan er nog wel echt schermvrije beroepen? De postbode moet alles scannen en invoeren, leerkrachten werken met digitale leerprogramma’s en digibords en een snelle zoektocht op het woord “boswachter” laat zien dat bijna alle boswachters op Instagram zitten. Vlak voordat ik mezelf red uit deze rabbithole leer ik van boswachter Amy dat ook boswachters een deel van hun tijd op kantoor doorbrengen, deels in vergaderingen, deels achter een computer. Ik veeg gauw de Instagram app en de impuls om me aan te melden bij Staatsbosbeheer weg en focus me weer op mijn artikel. Schermarme beroepen. Beroepen waar schermen wel ondersteunend worden gebruikt – bijvoorbeeld een digitaal aanmeldsysteem voor yoga lessen – maar niet primair zijn. De moeder van een vriendin van mijn dochter is postbode en, ondanks de digitalisering van ook dit beroep, zie ik niemand zoveel buiten als haar. In deze blog richt ik mij daarom ook op beroepen waarbij het goed in balans is. En met “goed in balans” bedoel ik: meer géén scherm dan wel. Welkom bij mijn spreekbeurt over schermvrijheid.

Wordt het niet eens tijd…

Wordt het na 20 jaar yoga beoefenen niet eens tijd om de stap te zetten naar les geven? Yoga is al twee decennia een veilige haven, een toevluchts- en ontspanningsoord, een baken in mijn bestaan. Waarom neem ik niet de volgende, “logische” stap in dit proces en ik een opleiding volgen? Natuurlijk, ik schrijf met enige regelmaat over de voordelen van yoga. Ik post zo nu en dan een filmpje op Insta. Zo hoop ik anderen, die zoekende zijn, te inspireren. Maar zou ik niet effectiever en beter kunnen helpen door les te gaan geven? Met als zeer groot bijkomend voorbeeld: een offline beroep? Misschien is het helemaal niet waar (en klinkt het zelfs een beetje egoistisch), maar ik ben bang dat ik dan zelf geen yoga meer ga doen. Dat ik kwijtraak wat yoga mij nu geeft, als het mijn werk wordt, in plaats van mijn hobby.

Ook andere offline wellness beroepen passeerden heel even de revue. Want hoe bijzonder is het, om anderen in levende lijve te helpen ontspannen en bij te dragen aan zelfzorg? Al gauw zat ik op de wellness academie te scrollen tussen de massage en therapie opleidingen. Maar hoe waardevol ik dergelijke beroepen ook vind – ik denk bijvoorbeeld aan de persoon die de voeten en tenen verzorgt van een medewerker die de hele dag moet staan in de zorg, de masseur die een ontspanningsmassage geeft aan een baby’tje met krampjes, de nagelstyliste die de oververmoeide moeder met nul tijd voor zichzelf even een half uur respijt biedt – ik denk niet dat een massage opleiding, nagel opleiding of pedicure opleiding voor mij zijn weggelegd. Onder andere omdat ik behalve schermarmer, ook graag meer buiten wil zijn, in de natuur.

Toch maar op de website van Staatsbosbeheer kijken? Als boswachter zou ik, ondanks de planmatige taken, wel heel veel buiten zijn. Omringd door de prachtige bomen die zoveel troost en ademruimte geven. Opgenomen door de pracht van de seizoenen. Omgeven door de elementen. Maar hoe onvoorwaardelijk toegewijd ben ik aan AL die elementen? En AL die seizoenen? Vind ik dit nog steeds zo’n romantisch beroep hartje winter, als het sneeuwt, regent, hagelt, min 5 graden is? Zou ik dan niet gewoon blij zijn als ik, zoals nu, eens per maand het bos in kan om foto’s en video’s te maken voor een opdrachtgever en met min 5 een ijskoud meer in kan stappen omdat ik dat leuk vind?

Kan ik mij maar beter richten op een van mijn binnen-passies: boeken, kunst en klimmen? Is werken in een boekhandel net zo romantisch als het lijkt in de boek die ik lees? Of ben je vooral in allerlei computersystemen boeken aan het opzoeken, archiveren en bestellen? Klimlessen geven dan! Mijn licht hysterische enthousiasme voor boulderen op deze manier door te geven aan anderen. Een moeder club – voor gescheiden en getrouwde vrouwen – waarin je tijd voor jezelf hebt, je eigen krachten kunt ontdekken en vergroten, oude overtuigingen van je af kunt laten glijden en nieuwe hoogstes (letterlijk en figuurlijk) kunt bereiken. Lijkt me fantastisch. Of in een van mijn favoriete musea, iedere dag omringt door kunst. Ik ben toch al een a twee keer per week in een museum te vinden. Waarom niet een paar dagen extra en er dan betaald voor krijgen?

Maar dat schrijven…

Maar dat schrijven, o wat zou ik dat schrijven missen! Schrijven is voor mij als ademhalen. Het moet gewoon. Het is mijn manier om een bijdrage te leveren aan de dingen die ik belangrijk vind in het leven – milieuvriendelijk leven, de natuur, opvoeding, sociale betrokkenheid, kunst, literatuur, cultuur, onderwijs, sport en gezondheid. Sinds ik kinderen heb wil ik, net als veel ouders, een gezonde en eerlijke planeet nalaten. Ik vind daarom ook veel voldoening in mijn huidige werk. Maar ik merk ook dat ik meer wil doen in en voor onze samenleving. Voor de natuur, voor de mensen, onze kunst en culltur, het onderwijs. Nu de kinderen ouder zijn heb ik daar ook weer de tijd voor. Ze krijgen zo ontzettend goed onderwijs, leren zoveel, op zo’n prachtige, rijke (en schermvrije!) manier. Dat gun ik ieder kind. Misschien moet ik mijn werk van voordat ik moeder werd weer oppakken: beleid schrijven voor het onderwijs. Of mijn huidige passieve toekijken in onze mooie stad omzetten in actieve betrokkenheid op gemeentelijk niveau. Maar zit ik dan wel minder met mijn neus in een scherm…?

Schermvrijheid zonder carriere switch

Misschien ben je net als ik in een soort google frenzy (sorry daarvoor) terecht gekomen door deze blog, op zoek naar een andere baan, opleiding, carriere of roeping. En dan heb ik nog niet eens alle schermarme beroepen die door mijn hoofd fladderden tijdens het schrijven genoemd, zoals werken in de zorg, de opvang of het onderwijs, meubelmaker, kok of zuurdesembroodbakker worden, “werken op het land” (whatever that may be tegenwoordig) een tweedehands winkeltje beginnen, boomchirurg worden, dendrologie studeren… Kortom, er zijn nogal wat dingen waar ik enthousiast over ben. De meest praktische oplossing voor de zeer korte termijn, voor mij, maar waarschijnlijk ook voor jou, is kijken naar hoe ik mijn schermtijd kan verminderen in mijn huidige werk.

Hopelijk kun je deze tips vertalen naar jouw werkdag:

• Social media: (als grootste slurper) besteed hier alleen aandacht aan op gezette tijden en met timer. Je kunt timers op je app zetten, maar je kunt ook gewoon zelf een timer instellen voor je de app opent. Omdat ik Instagram voor werk gebruik, is mijn doel bijvoorbeeld 2 keer per dag 15 minuten. En tussentijds niet meer nodeloos openen en scrollen.
• Apps opschonen: het sluipt erin. Ik kan mijn telefoon helemaal opschonen en een paar maanden later staat mijn begingscherm weer vol met allerlei “handige” apps. Haal alle shop-apps van je telefoon, één of twee nieuws apps is meer dan genoeg en bewaar alleen de apps die je leven echt groener, gezonder en gelukkiger maken
• Haal kijk-apps van je telefoon (Netflix, YouTube, andere televisie/film/serie apps). Op zo’n klein schermpje kijken is bagger voor je ogen. Pak een boek op weg naar werk in de trein. Dan pas ga je zien hoe absurd het is dat iedereen op zijn telefoon zit in de trein.
• Zet alle meldingen uit. Meldingen van apps, emails, smsjes, what’s app berichten. Die komen wel op gezette tijden.
• E-mails: doe je e-mails op gezette tijden, net als je social media en andere apps. Ad hoc reageren is verstorend, tijd technisch niet efficient en vaak is het juist goed om iets even te laten bezinken in plaats van direct of vanuit stress te reageren.
• Editen: Voor velen niet van toepassing, maar voor mijn werk wel: ik bewerk mijn foto’s niet of nauwelijks (soms alleen wat licht en kleur), maar video’s bewerken kost meer tijd. Ook hier ga ik een timer voor zetten.
• Analoge alternatieven: zet een LP of de radio aan, ga weer een horloge dragen en begin desnoods weer met foto’s maken met een camera ipv je telefoon. Het lijkt misschien weinig uit te maken, omdat je niet lang op je scherm zit als je even de tijd checkt. Het probleem zit hem erin dat als je toch al je telefoon in je handen hebt om muziek aan te zetten, te kijken hoe laat het is of een foto te maken, je sneller geneigd bent om ook andere apps te openen en te reageren op berichten.
• Leg je telefoon regelmatig hele blokken (of dagen) weg. Ik doe dit als ik met de kinderen ben. Telefoon uit beeld, zodat ik niet uit een soort automatisme naar dat ding grijp. Maar ik zou het eigenlijk ook moeten doen als ik aan het werk ben. Niet 10 keer per artikel mijn telefoon tevoorschijn toveren, maar gewoon even voor me uitstaren als ik pauze nodig heb…
• De lunchwandeling: buiten zijn is een van de beste remedies tegen schermtijd. Mijn laatste schermvrijrheid tip tijdens werkdagen is dan ook om de lunchwandeling weer nieuw leven in te blazen. Niet eenvoudig in de herfst en winter, maar wel heel goed voor je gezondheid.

Even onbereikbaar

Ik eindig dit artikel ook weer met Geert Mak, voor wat perspectief (en omdat het echt een vet boek is, je kunt het hier 30 dagen gratis luisteren). In nog geen 100 jaar zijn we van een samenleving waarin bijna niemand een telefoon had, gegaan naar één waarin iedereen, zelfs kinderen, altijd en overal bereikbaar is. Vroeger werd “bereikbaar zijn” gezien als een luxe, nu is “even onbereikbaar zijn” de nieuwe vorm van luxe. Sommige mensen leggen zelfs enorme bedragen neer voor retraites waarin ze even een weekje telefoonvrij mogen leven. Je kunt ook gewoon thuis afkicken, of “digitaal detoxen”. Je moet door wat ontwenningsverschijnselen heen misschien, wat impulsen en digitale FOMO onderdrukken, wat uitleg geven aan ongeduldige vrienden/familie/collega’s. Maar net als met alle nieuwe gewoonten leg je naast dat oude (telefoon)lijntje algauw weer een nieuw, gezonder lijntje aan. En misschien leidt dat lijntje naar een nieuwe carriere. Misschien gewoon naar een andere manier van werken in je huidige beroep. Maar hoe dan ook leidt schermvrijheid naar een gezonder, gelukkiger en rijker leven.

advertentie