We doen het allemaal: dingen die op de lange of korte termijn niet goed voor ons, anderen of de planeet zijn. Gewoonten, gedrag & gedoe waarvan we met variërend bewustzijn weten dat we ze eigenlijk zouden moeten aanpassen of stopzetten. Maar het lukt niet. Of we duwen het weg. Of proberen het, maar vallen steeds terug. Zelfsabotage heet dit. Of het nu gaat om ongezonde relaties, alcohol- of drugsgebruik, roken, telefoonverslaving, ongezond eten, afvallen of aankomen, uitstellen van deadlines, of andere belangrijke dingen zoals huisartsafspraken, teveel geld uitgeven of spullen kopen, hoarding, te weinig of teveel/gevaarlijk sporten, vreemdgaan of ander risicogedrag, een baan waar je teveel stress van hebt of het zoeken van een baan. We doen allemaal aan zelfsabotage. Ook als je nu denkt “dat doe ik allemaal niet”. Iedereen doet het. We zijn er gewoon vaak heel goed in geworden om te negeren, omdat we het al zo lang doen. Met de 4 seizoenen van verandering kun je er beweging in brengen.
De 4 seizoenen van verandering
People change in four different seasons
When they hurt enough that they have to
When they see enough that they are inspired to
When they learn enough that they want to
When they receive enough that they are able to
-John C Maxwell-
Misschien voel je bij het lezen van bovenstaande zinnen gelijk waar het raakt aan jouw eigen ervaringen en momenten van verandering en groei. Of voel je wat je mist om echte, duurzame verandering aan te gaan. Het kan ook zijn dat het wat meer tijd nodig heeft om te landen. Dus laten we wat dieper in de 4 seizoenen van verandering duiken. En hoe je ze kunt gebruiken om gedrag, gewoonten, mensen en keuzes, die jou op de korte of lange termijn geen goed doen, te veranderen.
When you hurt enough that you have to
“Als je zoveel hebt geleden, dat je wel moet veranderen”. Oftewel, je verandert omdat je wordt gedwongen door de pijn van hetzelfde blijven. Een mooie quote die hierbij aansluit is: When it becomes more difficult to suffer than to change, you will change (Robert Anthony). Voor veel mensen geldt dit voor hun gezondheid. Bepaalde hardnekkige ongezonde gewoonten, zoals drinken, roken, drugs, ongezond eten of leven kunnen pas aangepakt worden als ze ziek worden of bijna dood neervallen. Je hebt je lichaam en alle signalen zo lang genegeerd dat het uiteindelijk tegen je schreeuwt: en nu is het genoeg! Kies maar: leven (verander) of dood (blijf zo doorgaan). Vanwege dit existentiële element is het verbonden met de winter.
Maar het kan ook minder dramatisch (maar toch heel ingrijpend). Als ik nadenk over voorbije liefdesrelaties en mijn scheiding – een bijna onmogelijke keuze, zoals velen die zijn gescheiden weten – voel ik dit seizoen. Pas als blijven (niet veranderen) schadelijker wordt dan de relatie stopzetten (veranderen), zet je de stap.
When you see enough that you are inspired to
“Als je door wat je hebt gezien, geïnspireerd bent om te willen veranderen”. Een verandering die gepaard gaat, niet zozeer met de existentiële noodzaak van naderende dood of ziekte, maar opkomt vanuit inspiratie. Stel je wilt al jarenlang minder vlees of zuivel eten, maar vindt dit lastig. Je krijgt de kans om een veehouderij of een slachthuis te bezoeken en ziet het immense leed van de miljoenen dieren die dagelijks lijden, ziek worden, van hun moeders worden gescheiden, (op)gefokt, afgemaakt en geslacht worden. Door wat je nu met eigen ogen ziet, voelt verandering niet meer als iets moeilijks, maar als het enige dat je wilt doen. Een documentaire over de vlees- en zuivelindustrie of vis(bij)vangst heeft op veel mensen hetzelfde effect. Iets “met eigen ogen zien” is heel anders dan het ergens in je achterhoofd wel weten maar eindeloos wegdrukken.
Maar het kan ook op een kleinschaliger (en minder bloederig) niveau zijn. Ik laat me op social media altijd graag inspireren door andere mensen die milieuvriendelijk leven, zodat ik zie wat er allemaal mogelijk is. Dat inspireert mij om mijn groene pad te blijven bewandelen. Vanwege het inspiratie-effect en de intrinsieke motivatie is deze vorm van verandering verbonden met de lente.
When you learn enough that you want to
“Als je zoveel hebt geleerd, dat je niet anders kunt dan veranderen”. Ruim 2 jaar geleden besloot ik helemaal te stoppen met alcohol drinken. Niet “zo nu en dan eentje” of “alleen in het weekend” of “op speciale gelegenheden”. But 0%, 100% of the time. Twee boeken, met informatie uit wetenschappelijke onderzoeken en ervaringsverhalen, over de gevolgen van alcohol op mannen en vrouwen, zorgden hiervoor. Ik ging van “ik wil stoppen met drinken” naar “geen cel in mijn lijf wil nog drinken”. Puur door het vergaren van kennis. Dat werd aangevuld met mijn eigen ervaringen: na een paar weken ging ik de effecten van een alcoholvrij leven merken. En dat voelde zo goed dat, ook toen de feitjes en kennis een beetje naar de achtergrond zakten, ik nog iedere dag reminders kreeg van mijn eigen zenuwstelsel dat het een belonende keuze was.
Kennis is immens belangrijk voor verandering – of het nu gaat om psycho-educatie bij fysieke en psychische ziekten, wetenschappelijke informatie over klimaatverandering, milieuvervuiling en kinderarbeid of bewustzijn rondom trauma, hechting en relatiepatronen. Als je weet hoe het zit, voelt verandering vaak als “de enige optie”, in plaats “een keuze”. Dit voelt vaak als een hoogtepunt, waarin alles samenvalt: de kennis en verandering staan in een stalend middelpunt van licht waar je niet omheen kunt. Daarom is dit seizoen van verandering verbonden met de zomer.
When you receive enough that you are able to
“Als je genoeg hebt ontvangen, om te kunnen veranderen”. Ik moet bij deze zin altijd denken aan mijn eigen privilege, als wit persoon, goed opgeleid, een dak boven mijn hoofd, wonend in een relatief veilig land zonder oorlog, met goede gezondheidszorg, onderwijs, scheiding van staat en kerk, relatieve tolerantie en veiligheid voor queerpersonen, een gezond lichaam, twee gezonde kinderen en geboren uit een nest met twee ouders die hoogopgeleid zijn, niet gescheiden zijn en van mij houden, met een sociaal netwerk om mij heen… en ga zo maar door.
Verandering is voor iedereen moeilijk. Maar je kunt je voorstellen dat verandering nog veel moeilijker is voor mensen met minder hebben (mogen ontvangen), tot een minderheid behoren, dagelijks geconfronteerd worden met armoede, ziekte, racisme, discriminatie, geweld, oorlog, natuurrampen… en ga zo maar door. De herfst is het seizoen van het oogsten: het ontvangen. Daarom is deze nauw verbonden met dit seizoen van verandering.
Verandering en zelf sabotage
Alle uitstelgedrag, of het nu gaat om het uitstellen van het leren van een proefwerk, schoonmaken van de badkamer, betalen van je rekeningen, inplannen van de tandartsafspraak, uitmaken van een destructieve relatie, zoeken naar een baan, stoppen met alcohol drinken, beginnen (en doorgaan) met sporten, is een vorm van zelf sabotage. Niet alle vormen zijn even schadelijk. Ik laat de kelderkast altijd helemaal een grote zooi worden, tot ik de deur niet meer dicht krijg. Niet mijn beste kant. Maar als ik terugkijk op alle twijfelachtige en betreurenswaardige keuzes in mijn leven, staat die kelderkast nou niet bepaald op nummer 1. Het is dus ook niet echt noodzaak (of mogelijk) om alle zelf sabotage aan te pakken.
Maar het is wel de moeite waard om papier en pen te pakken en al jouw vormen op te schrijven. Je kunt gewoon helemaal eerlijk zijn: je hoeft dit met niemand te delen. Het is geen contract met je moeder, je buurman, de overheid, je huisarts of jezelf – wat je opschrijft is puur voor jou, om inzicht te krijgen in waar je jezelf saboteert.
Geef vervolgens iedere vorm een cijfer. Bijvoorbeeld een 10 aan een rottende kies terwijl je angst hebt voor de tandarts. En een 1 aan je rommelige kelderkast (misschien is dat een hoger cijfer op jouw blad, maar ik heb nog even écht geen zin om die kast op te ruimen, dat moge duidelijk zijn).
Jouw seasons of change
Kijk na het prioriteren van je potentiële veranderingen welk ‘seizoen van verandering’ voor jouw specifieke vormen van zelf sabotage van toepassing is. Door welk seizoen wordt je tegengehouden om te veranderen? Wat mist er nog? Wat heb je nodig of zou je wel kunnen gebruiken? En hoe kun je dat (met behulp van anderen) voor jezelf regelen? Nodig het seizoen, dat jij nodig hebt om deze verandering door te zetten en vast te houden, uit in jouw leven. Als dat te zweverig voor je klinkt, vraag dan om hulp bij iemand die je vertrouwt. Want dan heb je sowieso wat van het herfst-seizoen (to receive enough) nodig.
Wellicht voelde je dit ook al tijdens het lezen over de 4 seizoenen van verandering: in veel gevallen gaat het niet om één season of change, maar is het een combinatie van meerdere seizoen. Stel je wilt al jarenlang stoppen met roken, maar het lukt niet. Je komt op een benauwde nacht op de EHBO terecht. De arts legt je, het liefst zo ongenuanceerd mogelijk, uit dat als je zo doorgaat, je doodgaat (winter seizoen). Hij laat je wat plaatjes zien van je longen – niet mals (seizoen lente). Eenmaal thuis, nog niet echt bekomen van de schrik, pak je een luisterboek erbij. Terwijl een ex-roker op je inpraat over de gevolgen van roken, kom je tot het blakende inzicht dat roken echt heel stom is (seizoen zomer). Je partner of vrienden zijn ook geschrokken en bieden aan om je te helpen door bij je in te checken, met je te wandelen en naar je te luisteren. Ook je zorgverzekeraar heeft baat bij jouw gezondheid en biedt een gratis stopcursus aan (seizoen herst).
Welke gewoonten, relaties, patronen, gedachten, gedrag, handelingen of activiteiten je ook op je lijstje hebt, ik hoop dat deze insteek van de 4 seizoenen van verandering, je helpt om in beweging te komen. Om vanaf een nieuw perspectief naar zelf sabotage en verandering te kijken. En hopelijk inspireert het je om dingen aan te pakken – klein of groot – en te veranderen.
